مىدهد ، چون رجوع موجودات باصل وجود ، بر طبق نزول است ، ولى صعود ، عكس نزول مىباشد . ازآنجائىكه تكرار در تجلى محال است ، وجود از همان مجرائى كه تنزل نموده صعود نمىنمايد . در نزول از عقل شروع نموده ، به ماده ختم مىشود ، ولى در صعود از ماده شروع نموده بعقل ختم مىگردد : « الوجود يتنزل من الاشرف فالاشرف و ينتهى الى ما لا اخس منه و يتصاعد متدرجا الى ان ينتهى الى ما لا اشرف منه » . ما براهين متعدد عقلى بر تجرد عالم مثال و برزخ صعودى و نزولى اقامه نموده‌ايم . قيصرى ، در اثبات تجرد مراتب برزخى بكلمات صادره از شرع مقدس و بيانات اهل مكاشفه ، استدلال مىنمايد . حكماى مشاء براهين بر امتناع وجود مثالى اقامه نموده‌اند . ما ادلهء آنها را ابطال ، و برهان بر وجود عالم برزخ و لزوم عالم بين العالمين و عالم مثال اقامه نموده‌ايم . قيصرى ، عالم برزخ را ظلالات و اشعات عالم عقل ، و عالم ماده را آيت و سايه و مرتبهء نازلهء عالم مثال مىداند . علاوه بر اين مباحث ، اقسام كشف مخصوص بعالم مثال را بنحو اتم تقرير كرده است . اين قسم از حقايق را از فتوحات شيخ اكبر و مفتاح قونيوى « قدهما » اخذ نموده است . شيخ اكبر در بيان و تحقيق و تقرير كامل و دقيق اين قبيل از مباحث متفرد است . شيخ اشراق نيز در اواخر حكمت اشراق ، اقسام حقايق و وجدانات اهل مكاشفه را كه مبتنى بر وجود عالم برزخ است ، بطور نسبة مبسوط تقرير كرده است . صدر المتالهين در حواشى حكمت اشراق اين مباحث را كامل‌تر از شيخ اشراق و شارح حكمت الاشراق ، علامهء شيرازى تحقيق نموده است ، و بيانات اهل كشف را با براهين عقلى مبرهن و در كتب خود بين آنها تطبيق كرده است . « 1 » يكى از مباحث مهم اين فصل بيان موازين كشف صحيح از كشف و شهود

--> ( 1 ) . تحقيقات ما ، در پيرامون عالم مثال خود رساله‌يى كامل و مستقل است ، كه حاوى مهم‌ترين مباحث مثال و برزخ مىباشد . رساله‌يى مبسوط در عالم مثال تأليف نموده‌ايم كه به زودى منتشر خواهد شد . ملا صدرا در تطبيق مسائل كشفى با براهين عقلى نظير ندارد و در اين جهت مهارت عجيبى دارد .